Fundacja „Zawsze Warto”

O fundacji – łącznik między edukacją humanistyczną a społeczną

Fundacja „Zawsze Warto” to organizacja, która od blisko dekady stanowi swoisty łącznik między edukacją humanistyczną a społeczno-praktyczną. Jest to placówka oświatowa, choć oczywiście nie w pełnym tego słowa znaczeniu, jednakże szerokość jej działania i codziennej praktyki pozwala zaliczyć ją do inwentarza instytucji edukacyjnych, uzupełniającej system formalnej edukacji o to, co nie zawsze jest możliwe w jego ramach: swobodę wymiany myśli, kultywowanie zainteresowań literackich i intelektualnych, kształtowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i za swoje otoczenie. Fundacja powstała wiosną 2015 roku z inicjatywy pewnego laboratorium kosmetyków naturalnych i od tego czasu prowadzi działalność charytatywno-edukacyjną. Grupą docelową Fundacji są: uczniowie i studenci, a także nauczyciele i rodzice poszukujący inspiracji do pracy z dziećmi.

Przestrzeń sprzyjająca refleksji i kreatywności

Siedziba główna Fundacji znajduje się w sercu pewnego dużego miasta. Nowoczesne i przestronne sale stwarzają tu możliwość organizacji warsztatów, ale także większych wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych, w których uczestniczą goście z całego kraju. Jest to miejsce refleksji i kreatywności, a także spotkań, zarówno tych nieformalnych, kiedy rodzą się ciekawe projekty, jak i formalnych, kiedy tworzona jest długoterminowa współpraca. To właśnie tutaj przestrzeń fizyczna przeplata się z intelektualną, rodząc miejsce, w którym młodzież czuje, że jej opinia jest ważna, a jej cele, czy to w literaturze, naukach społecznych, czy w lokalnym aktywizmie, są wysłuchiwane z zainteresowaniem i zaangażowaniem.

Filozofia edukacji – samodzielne myślenie i odpowiedzialność

Idea edukacji fundacji jest szersza niż ramy klasycznej pedagogiki. Zamiast jedynie starać się zaszczepić w młodzieży zbiór faktów, pracownicy fundacji dążą do tego, by pobudzić młodzież do samodzielnego myślenia, krytycznej oceny swojej rzeczywistości i nieobawiania się wytyczania własnych ścieżek. Dlatego tak ważna jest ta filozofia, której rdzeniem jest przekonanie, że edukacja to nie tylko zdanie egzaminu końcowego czy zdobycie dyplomu, ale także nauka brania odpowiedzialności – za siebie, za innych ludzi, za świat. Oznacza to, że każdy projekt, warsztat czy spotkanie ma charakter nie tylko edukacyjny, ale i społeczny. Zamiast otrzymywać, od uczestników oczekuje się aktywnego udziału w działaniach, które przynoszą realne korzyści ich lokalnej lub szerszej, ogólnokrajowej społeczności. W ten sposób proces uczenia się staje się realny, osadzony w rzeczywistych problemach, a młodzi ludzie uczą się, że ich wysiłki mogą mieć realne konsekwencje. Taka filozofia jest widoczna w każdym projekcie realizowanym przez fundację, który z jednej strony dotyczy edukacji formalnej, a z drugiej działań społeczno-kulturalnych, gdzie dzieci i młodzież rozwijają kompetencje miękkie, takie jak komunikacja, współpraca, empatia oraz umiejętność negocjacji w sytuacji konfliktu.

Zespół – największa wartość

Zespół fundacji to profesjonaliści z pasją, pedagodzy, osoby z wieloletnim doświadczeniem w pracy z dziećmi i młodzieżą, animatorzy kultury, wolontariusze, którzy dzielą swój czas i energię z dziećmi i młodzieżą. Ludzie są największą wartością tego miejsca, dzięki ich życzliwości, cierpliwości i wewnętrznej motywacji uczestnicy nie czują, że znajdują się w instytucji, ale w środowisku rozwoju, zbudowanym na zaufaniu i wzajemnym szacunku.

Metody pracy – od wykładów do facylitowanych dyskusji

Grupa wykorzystuje szeroką gamę narzędzi i metod, w zależności od preferencji grupy i specyfiki tematycznej projektu. Przekłada się to na wzrost projektowych i warsztatowych, dyskursywnych formatów, a na spadek tradycyjnych koncepcji pedagogicznych. W tym ujęciu wykłady nie są na pierwszym planie, lecz prowadzone są facylitowane dyskusje, prowadzone przez doświadczonych facylitatorów, wspólne studia przypadków, warsztaty pomysłów i pracę projektową, w ramach której uczestnicy z własnej inicjatywy planują, realizują i oceniają swoje projekty, z pomocą mentora.

Innym wyborem metodologicznym jest ten, który umieszcza kulturę i sztukę w ich potencjale edukacyjnym, dlatego w programie fundacji znajduje się tak wiele projektów literackich, poetyckich i, szerzej, humanistycznych, ponieważ kształtują wrażliwość, stawiają pytania o wartości i pozwalają nam zrozumieć złożoność świata. Praca z dziećmi odbywa się bez narzucania czegokolwiek, bez presji czasu, ale poprzez wspólne poszukiwanie drogi, poprzez bycie częścią procesu, który nie zawsze jest łatwy, nie zawsze stabilny. Wszystko, w tym założenia i postawa, jest ukierunkowane na stworzenie bezpiecznego środowiska rozwoju, w którym każdy z jego członków czuje się wspierany i rozumiany.

Domowa atmosfera i kultura współpracy

A nowy lokal w centrum miasta oferuje, poza przestrzenią, która pozwala na organizowanie warsztatów, spotkań, wydarzeń kulturalnych, przede wszystkim nieformalną, domową atmosferę, która sprzyja spotkaniom, wyrażaniu siebie. Nie jest przypadkiem, że wiele projektów fundacji ma charakter ogólnopolski i angażuje uczestników z całego kraju; to tu naprawdę można się skoncentrować, stworzyć coś nowego, a jednocześnie pogadać przy kawie albo podzielić się doświadczeniem z osobami, które na co dzień pracują w zupełnie innych realiach. Tego ducha pielęgnuje zarówno środowisko fizyczne, jasne, użytkowe przestrzenie, które można dowolnie aranżować w zależności od potrzeb grupy, jak i przede wszystkim ludzie: pracownicy fundacji, którzy dbają o to, by każdy gość czuł się jak u siebie, oraz sami goście, którzy dzięki wypracowanemu przez lata modelowi szybko przyjmują nie tylko rolę beneficjentów, ale także współtwórców wydarzeń odbywających się w fundacji. Panuje tu kultura współpracy ponad kulturą rywalizacji, co jest szczególnie cenne w pracy z dziećmi, w świecie, gdzie oceny i rankingi często przesłaniają autentyczną ciekawość świata, fundacja jest miejscem do złapania oddechu, gdzie można spojrzeć na swoje kompetencje z innej perspektywy i nauczyć się, że rozwój może, a może przede wszystkim jest przyjemną eksploracją własnych zainteresowań.

Partnerstwo z rodzicami i opiekunami

Partnerstwo rodziców i opiekunów prawnych jest fundamentem działań fundacji, jednak realizowane jest w sposób niestandardowy, dostosowany do charakteru projektów. Wiele z nich ma zasięg ogólnopolski i angażuje młodzież z różnych szkół, dlatego kluczowe jest nawiązanie relacji opartej na zaufaniu i transparentności. Rodzice są informowani o aktualnym stanie projektów, a tam, gdzie jest to możliwe i stosowne, zachęca się ich do udziału w procesie decyzyjnym dotyczącym wyboru projektu, w którym będzie uczestniczyło ich dziecko. Pracownicy fundacji starają się prowadzić stały dialog z rodzinami swoich podopiecznych na temat potrzeb i oczekiwań młodych ludzi, nie ograniczając się jedynie do informowania ich o organizacji. Przejawia się to w formie spotkań informacyjnych, indywidualnych poradnictwa i forów dyskusyjnych na temat rozwoju dziecka, łączących cele edukacyjne z potrzebami psychicznymi i społecznymi.

W takich przypadkach fundacja często staje się głównym źródłem wsparcia dla rodziców (szczególnie tych, których dzieci mają ponadprzeciętne uzdolnienia w zakresie nauk humanistycznych) jako przestrzeń, w której ich dzieci mogą dzielić się zainteresowaniami z innymi, prezentować swoją pracę szerokiej publiczności i otrzymywać znaczące wsparcie od osób spoza systemu szkolnego, a tym samym nie muszą myśleć w kategoriach hierarchicznej relacji z uczniem. Ponadto podejście to pozwala samym rodzicom czerpać korzyści z działalności fundacji i wspierać ją swoim czasem, umiejętnościami lub kontaktami, wzmacniając tym samym lokalną współpracę w dziedzinie edukacji.

Holistyczny rozwój studentów i pierwsze doświadczenia projektowe

Rozwój studentów zapewniany przez fundację ma charakter holistyczny, to znaczy, że oprócz pogłębiania wiedzy tematycznej, przede wszystkim kształtuje postawy niezbędne w przyszłości: odpowiedzialność, krytyczne myślenie, odwagę w podejmowaniu decyzji i empatię wobec potrzeb innych. Dla wielu młodych ludzi udział w projektach fundacji był pierwszym doświadczeniem pracy w zespole nad realnym, ogólnopolskim projektem i pierwszym samodzielnym podjęciem działań, zamiast wykonywania cudzych poleceń. Była to również szansa na skonfrontowanie własnych umiejętności z umiejętnościami rówieśników z innych regionów, miast i miejscowości o różnej wielkości, a także z różnych szkół i podążających różnymi ścieżkami edukacyjnymi. Było to cenne doświadczenie, które nauczyło ich tolerancji, współpracy pomimo różnic oraz doceniania wartości opinii innych.

Dla wielu młodych ludzi udział w działaniach fundacji był kamieniem milowym, który skłonił ich do innego postrzegania własnych możliwości i odkrycia w sobie pokładów kreatywności i inicjatywy, o których istnieniu wcześniej nie wiedzieli. Motywacyjny potencjał tkwiący w możliwości spotkania ludzi, którzy na co dzień angażują się w kulturę, edukację i pracę społeczną, jest również ważny, ponieważ wolontariusze, mentorzy i partnerzy fundacji to często charyzmatyczne osobowości, które dzielą się nie tylko swoją wiedzą, ale także swoim życiem, pokazując tym samym, że istnieje wiele różnych dróg rozwoju, i że nie każdy musi osiągnąć taki sam sukces.

Edukacja w służbie dobru wspólnemu

Działania fundacji motywuje głębokie przekonanie, że edukacja ma sens tylko wtedy, gdy służy nie tylko jednostce, ale także dobru wspólnemu, dlatego we wszystkich projektach ważny jest zarówno rozwój osobisty, jak i działanie na rzecz innych. Nie ma tu miejsca na marketingowe frazesy, patos. Jest miejsce na prawdziwą pracę, na wspólne szukanie rozwiązań realnych problemów, na przyjaźnie, które najczęściej przeżywają projekty. Tym, co odróżnia to miejsce od innych ośrodków edukacyjnych, jest niezmienność w służbie sprawie, która leży w nazwie fundacji, wiara w to, że każda inwestycja w młodego człowieka, w jego wrażliwość i odpowiedzialność, jest zawsze działaniem sensownym. W praktyce oznacza to bycie dokładnym przy organizacji zajęć, troskę o osoby uczestniczące i ich rodziny oraz otwartość na nowości i przeciwności losu.

Kto wchodzi do fundacji, jako uczeń, nauczyciel czy wolontariusz, ma prawo do dobrego przyjęcia, skutecznej pomocy i możliwości wpływania na zachodzące tam działania. To właśnie sprawia, że czuje się żywe, nie tyle dzięki serii wydarzeń, co raczej dzięki duchowi i zaangażowaniu tych, którzy decydują się tu przybyć i wspólnie tworzyć coś, co wykracza poza standardy programowe. W ten sposób Fundacja realizuje swoje cele, ucząc odpowiedzialności społecznej i poczucia aktywnego obywatelstwa, zaczynając od najbliższego otoczenia i rozszerzając się na większe, nawet krajowe projekty, które od lat przyciągają najbardziej ambitną i utalentowaną młodzież z całego kraju.